Hiren's BootCD PE: Windows Kurtarma ve Sistem Onarım Rehberi

Hiren's BootCD ismini 2000'lerin başında bir bilgisayarın yanından geçen herkes duymuştur. Orijinali Windows XP tabanlı, DOS menülü, içinde 300'den fazla araç barındıran bir kurtarma CD'siydi. 15.2 sürümünden sonra, yani 2012'de resmi geliştirme durdu. Ama proje ölmedi; topluluktan bir grup gönüllü Hiren's BootCD PE adıyla yeni bir dal açtı ve bu sürüm bugün hâlâ güncelleniyor.

PE sürümü, adından da anlaşılacağı üzere Windows Preinstallation Environment üzerine kurulu. Şu anki taban Windows 11 PE x64, build 22621. Bu şu anlama geliyor: USB'den boot ettiğinizde karşınıza DOS menüsü değil, masaüstü, görev çubuğu ve başlat menüsü olan, tanıdık bir Windows arayüzü geliyor. Sistem bozuk olsa, hiç açılmasa bile bu ortam RAM'de çalışır, diske dokunmadan işlem yapabilirsiniz.

Eski Hiren's ile PE sürümü arasındaki fark

Orijinal Hiren's BootCD'nin kötü bir ünü vardı ve bu ün boşuna değildi. İçinde lisanslı ticari yazılımların kırılmış sürümleri bulunuyordu. Acronis, Norton Ghost gibi araçların paralı versiyonları CD'ye gömülüydü. Kimse bundan para kazanmıyordu belki ama hukuki olarak gri değil, dümdüz karanlık bir bölgeydi. PE sürümü bu mirası tamamen reddetti. İçindeki her araç ya freeware ya da ücretsiz dağıtım lisansına sahip. ESET Online Scanner, McAfee Stinger gibi vendor onaylı araçlar var, hepsi yasal.

Bir diğer fark boot mimarisi. Eski sürüm legacy BIOS ve MBR çağına aitti. Modern UEFI sistemlerde, Secure Boot açık makinelerde çalışması için türlü numara gerekiyordu. PE sürümü doğrudan UEFI boot destekliyor, GPT diskleri ve NVMe sürücüleri tanıyor. Minimum RAM gereksinimi 4 GB; Windows 11 PE'nin kendi gereksinimi bu, Hiren's ekibinin bir tercihi değil.

İçindeki araçlar kategorilere ayrılmış

Disk kurtarma tarafında Recuva, PhotoRec, DMDE, ReclaiMe gibi farklı yaklaşımlar sunan araçlar var. Recuva silinen dosyaları hızlıca geri getirmek için, PhotoRec imza tabanlı derin tarama için, DMDE ise hasarlı partition tablolarıyla uğraşırken tercih ediliyor. Unstoppable Copier gibi niş bir araç da var; bozuk sektörlerden okuyabildiği kadar veriyi çekip gerisini atlayarak dosya kopyalıyor.

Disk teşhisi tarafında CrystalDiskInfo, GSmartControl, HDDScan, HDTune ve Victoria bulunuyor. Victoria özellikle yüzey taraması ve bad sector haritalama konusunda grafiksel arayüzüyle kullanışlı. GSmartControl ise SMART verilerini detaylı yorumluyor.

İmaj alma ve geri yükleme tarafında Acronis Cyber Protect, AOMEI Backupper, Macrium Reflect PE ve Drive Snapshot gibi araçlar var. Bu kadar çok alternatif olması gereksiz gibi görünebilir ama pratikte şu oluyor: bir araç diski tanımazsa diğeri tanır, birinin driver'ı eskiyse diğerinin günceldir. Kurtarma ortamında seçenek zenginliği lüks değil, gereklilik.

Parola sıfırlama tarafında NT Password Edit, Lazesoft Password Recovery ve Windows Login Unlocker var. Yerel Windows hesaplarının şifresini kaldırmak veya sıfırlamak için üç farklı yöntem sunuyorlar. Microsoft hesabıyla giriş yapan sistemlerde bunlar çalışmaz, orada durum farklı.

Ağ tarafı da düşünülmüş. PENetwork ağ bağlantısını yönetiyor, WinSCP ve PuTTY uzak bağlantılar için var, hatta AnyDesk ve Aero Admin gibi uzak masaüstü araçları bile dahil. Chrome ve Firefox ESR yüklü geliyor; driver aramak, rehber okumak, dosya indirmek için tarayıcıya erişmek kurtarma sırasında inanılmaz kolaylık sağlıyor.

USB'ye yazma kısmı

ISO yaklaşık 3 GB, dosya adı HBCD_PE_x64.iso. Resmi siteden indirilirken SHA-256 checksum'ı veriliyor, indirme sonrası doğrulama yapmak mantıklı. 3 GB'lık bir ISO'nun yarıda kesilip fark edilmemesi kurtarma gününde kötü sürpriz olur.

Yazma için resmi öneri Rufus. Ama dikkat edilmesi gereken birkaç nokta var. Rufus'u açtıktan sonra ISO'yu seçmeden önce ALT+E kısayoluyla "Dual UEFI/BIOS mode" aktif edilmeli. Bu yapılmazsa FAT32 seçeneği gri gelir. Partition scheme olarak MBR, dosya sistemi olarak FAT32 seçiliyor. 32 GB ve üzeri USB belleklerde Large FAT32 gerekir, görünmezse ALT+L ile zorlanır. Rufus 4.6 ve sonrasında "Revoked UEFI bootloader detected" uyarısı çıkarsa görmezden gelip devam ediliyor.

Alternatif olarak Ventoy kullanmak da mümkün. Ventoy'un avantajı USB'yi bir kez hazırladıktan sonra ISO dosyalarını sürükle bırak ile ekleyebilmeniz. Hiren's PE yanına bir Linux live ISO'su, bir Windows kurulum ISO'su koyup hepsini tek USB'den boot edebilirsiniz. Tek USB, çok ortam.

Boot ettikten sonra karşılaşılanlar

Boot menüsünden USB seçildikten sonra Windows PE yükleniyor ve tanıdık bir masaüstü açılıyor. Arka planda sürücü tespiti çalışıyor; ekran, ses, ethernet ve Wi-Fi kartları için otomatik driver yüklenmeye çalışılıyor. Tanınmayan donanım olursa Hiren's ekibine bildirilmesi isteniyor, sonraki sürümlerde ekleniyor.

Araçlar masaüstünde kategorilere ayrılmış klasörlerde. Hard Disk Tools altında Data Recovery, Diagnostic, Imaging, Partition Tools ve Security alt klasörleri var. System Tools altında CPU-Z, GPU-Z, HWInfo, Speccy gibi donanım bilgisi araçları, SysInternals Suite'in tamamı, Registry Backup, Total Commander gibi araçlar var. PowerShell Core 7.4 bile dahil edilmiş.

Klavye layout'u yanlış gelirse Change Keyboard Layout aracı var. Varsayılan İngilizce; Türkçe Q klavye kullananlar için ilk iş bu aracı çalıştırmak olmalı, yoksa şifre girerken veya komut yazarken karakter kaosu yaşanır.

Pratik senaryolar

En sık karşılaşılan senaryo: Windows açılmıyor, mavi ekran veriyor veya boot döngüsüne girmiş. Hiren's PE ile boot edip önce CrystalDiskInfo ile diskin SMART durumuna bakılır. Disk sağlıklıysa sorun yazılımsal demektir; Command Prompt'tan rstrui.exe /offline:C:\Windows komutuyla çevrimdışı System Restore yapılabilir. Bu, Windows kendi kurtarma ortamı bozulduğunda çalışan bir yöntem.

İkinci senaryo veri kurtarma. Disk ölüyor, Windows açılmıyor ama içinde önemli dosyalar var. Hiren's PE ile boot edip Unstoppable Copier veya Recuva ile dosyaları harici diske çekmek mümkün. DiskInternals Linux Reader sayesinde ext4, btrfs gibi Linux dosya sistemlerine de erişilebiliyor. Paragon AppleFS ile macOS'un APFS ve HFS+ diskleri okunabilir.

Üçüncü senaryo şifre unutma. Yerel hesap şifresi unutulduğunda NT Password Edit ile SAM veritabanına müdahale edilip şifre kaldırılabilir. Bu yasal olarak kendi bilgisayarınızda yapıldığı sürece sorun değil.

Dördüncü senaryo malware temizliği. ESET Online Scanner ve McAfee Stinger offline tarama yapabiliyor. Windows çalışırken rootkit'ler kendini gizleyebilir ama PE ortamında sistem çalışmadığı için bu tür gizlenme mekanizmaları devre dışı kalır.

Sürücü ekleme ve özelleştirme

Hiren's PE'nin az bilinen özelliklerinden biri CustomDrivers klasörü. USB'nin kök dizinine bu klasörü oluşturup içine .inf sürücü dosyaları koyarsanız, PE boot sırasında bunları otomatik yüklüyor. DrvIndex_x64.exe aracıyla çalışan bir Windows sisteminden mevcut sürücüleri yedekleyip bu klasöre aktarmak mümkün. Bu özellikle yeni NVMe kontrolcüleri veya egzotik RAID kartları için hayat kurtarıcı.

Daha ileri gitmek isterseniz boot.wim dosyasını DISM ile mount edip doğrudan sürücü entegre edebilirsiniz. Resmi HOWTO sayfasında adım adım anlatılmış. X: sürücüsünün RAM'deki boyutunu FBWF WinPECacheThreshold registry değeriyle ayarlamak da mümkün; varsayılan 512 MB, 4 GB RAM'li sistemlerde 3 GB'a çıkarılabilir.

Neye dikkat etmek gerekiyor

Secure Boot bazı sistemlerde sorun çıkarabilir. Hiren's PE, Microsoft imzalı bootloader kullanıyor ama eski sürümlerde sorun yaşanıyordu. Güncel sürümde çoğu sistemde sorunsuz çalışıyor, yine de boot edemezseniz BIOS'tan Secure Boot'u geçici olarak kapatmak gerekebilir.

RAM gereksinimi gerçek. 4 GB altındaki sistemlerde PE ortamı ya açılmıyor ya da açıldıktan sonra donuyor. Eski donanımlar için orijinal Hiren's BootCD 15.2 hâlâ bir seçenek ama o da modern donanımı tanımıyor. Arada kalan sistemler için Medicat veya Sergei Strelec gibi alternatifler var ama onlar 20 GB'ın üzerinde boyutlarıyla farklı bir ligde oynuyor.

ISO'yu her zaman resmi siteden indirmek önemli. Hiren's BootCD popüler olduğu için sahte siteler, malware bulaştırılmış ISO'lar dolaşıyor. SHA-256 checksum doğrulaması bu yüzden var.

Hiren's BootCD PE, Windows dünyasında kurtarma ortamı denince hâlâ ilk akla gelen araç. 3 GB boyutuyla bir USB'nin köşesinde durur, gerektiğinde sistemi kurtarır. İçindeki araç seti fanatikçe seçilmiş değil, yılların saha tecrübesiyle birikmiş. Her versiyonla driver desteği genişliyor, araçlar güncelleniyor. Teknik servis çantasında bulunması gerekenlerden biri.